Nhận định thị trường Quý 3 năm 2008

1. Nhận định thị trường

Tình hình kinh tế vĩ mô

Các chỉ tiêu kinh tế cơ bản tiếp tục được cải thiện – chỉ số lạm phát ổn định, thâm hụt thương mại đang được thu hẹp, áp lực tiền tệ giảm bớt và tình hình thanh khoản của hệ thống ngân hàng được cải thiện – đã có tác động tâm lý tích cực trên thị trường trong Q3/2008.

Báo cáo của Tổng Cục Thống Kê cho thấy chỉ số giá tiêu dùng đã giảm xuống, khá ổn định, tại mức 1,13% 1,56% và 0,18% lần lượt trong Tháng Bảy, Tám và Chín 2008. Như vậy, tỷ lệ lạm phát năm (so với cuối 12/2007) hiện ở mức 21,78%. Kiểm soát lạm phát vẫn đang là mục tiêu ưu tiên của các nhà hoạch định chính sách tư đầu năm nay và chính sách tiền tệ thắt chặt đã và đang phát huy tác dụng. Xu hướng giá dầu trên thị trường thế giới cũng góp phần giảm bớt áp lực lạm phát trong nước.

Thâm hụt thương mại các tháng trong Q3/2008 đã được kiểm soát ở mức dưới 1 tỷ USD mỗi tháng, góp phần làm cho thâm hụt thương mại tính đến thời điểm này của năm hiện ở mức 15,83 tỷ USD. Mục tiêu của Chính phủ giữ tổng mức thâm hụt thương mại 20 tỷ USD trong năm 2008 là có thể đạt được. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này cũng còn nhiều thách thức, bao gồm sự sụt giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đặc biệt là tại thị trường Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản là những quốc gia nhập khẩu chính hàng hóa của Việt Nam. Với thị trường nội địa, Chính phủ cũng đang cố gắng cân bằng giữa việc khuyến khích hỗ trợ cho xuất khẩu, nhưng vẫn phải duy trì kiểm soát mức tăng giá, đặc biệt trong nhóm các mặt hàng thực phẩm và hàng hóa tiêu dùng khác. 

Ngành Ngân hàng vẫn là tâm điểm chú ý trong Tháng Bảy, trong bối cảnh vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong việc huy động vốn bất chấp việc lãi suất cơ bản đã được nâng lên. Trần lãi suất cho vay đã khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong việc huy động tiền gửi. Một số ngân hàng cũng có thể gặp rắc rối với các khoản cho vay đến hạn điều chỉnh trong 06 tháng cuối năm, rất có thể sẽ làm gia tăng tỷ lệ nợ xấu. Chính sách nới lỏng tiền tệ có thể là một giải pháp. Tuy nhiên, kiểm chế lạm phát và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô hiện vẫn là những ưu tiên hàng đầu của các nhà hoạt định chính sách Việt Nam. Chính sách tiền tệ thắt chặt sẽ tiếp tục được duy trì và càng được quan tâm hơn trước những biến động hiện nay trên thị trường tài chính toàn cầu. Ngân hàng trung ương đã quyết định giữ nguyên mức lãi suất cơ bản 14% nhưng đồng thời cũng nâng mức lãi suất tiền gửi dự trữ bắt buộc từ 3,6% lên 5%. Quyết định này nhằm giúp các ngân hàng cải thiện khả năng thanh khoản và lợi nhuận kinh doanh. 

Tuy nhiên, chính sách tiền tệ thắt chặt chắc chắn sẽ có ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế của đất nước, một nhân tố hấp dẫn các nhà đầu tư quốc tế trong dài hạn. Tăng trưởng GDP của chín tháng đầu năm đạt mức 6,5%, so với mục tiêu của Chính phủ trong năm 2008 là 7%. 


Trái phiếu và thị trường tiền tệ

Thị trường đấu thầu trái phiếu chính phủ trở nên sôi động hơn trong Q3/2008, với tổng giá trị phát hành 1.540 tỷ đồng trong tháng Tám và 1.010 tỷ đồng trong tháng Chín. Một mặt, với những quy định hạn chế tăng trưởng tín dụng, các ngân hàng gặp khó khăn trong việc giải ngân cho vay. Chính vì vậy, trái phiếu chính phủ có mức lợi suất hấp dẫn là một lựa chọn đầu tư thích hợp của các ngân hàng. Mặt khác, kế hoạch phát hành trái phiếu huy động vốn của Chính phủ năm 2008 là 38.000 tỷ đồng và rất khó có thể đạt được. Có thể còn nhiều phiên đầu thầu trái phiếu chính phủ diễn ra trong nửa sau của năm 2008. Tuy nhiên, Chính phủ có thể cần có một số điều chỉnh theo nhu cầu thị trường, thậm chí điều này có thể dẫn đến gánh nặng lãi suất cao hơn trong vài năm tới. Trong tháng Chín, trái phiếu có kỳ hạn 2- và 3-năm được phát hành với mức lợi suất 16%, trong khi lãi suất của trái phiếu kỳ hạn 5- và 15-năm là 15%.

Sự sôi động trên thị trường trái phiếu sơ cấp đã khiến cho thị trường thứ cấp kém thanh khoản hơn, cho dù đôi khi lợi suất trái phiếu chào mời hấp dẫn hơn mức đang được chào trong các phiên đấu thấu. Nguyên nhân đầu tiên có thể kể đến là khối lượng chào mời trong các phiên đấu thầu đôi khi không phù hợp với nhu cầu của các nhà đầu tư. Tình hình này có thể tiếp tục kéo dài và tương tự như năm trước, giao dịch trái phiếu chỉ diễn ra sôi động trên thị trường sơ cấp. Một nguyên nhân khác có thể kể đến là sự phục hồi mạnh mẽ của thị truờng loại trái phiếu ngắn hạn, khuyến khích các nhà dầu tu nắm giữ nhiều hơn thay vì bán ra để ghi nhận lợi nhuận. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 5-năm đã giảm từ 18-19% vào tháng Bảy xuống còn 16% tháng Tám và 15% vào tháng Chín. Các nhà đầu tư trên thị trường thứ cấp có khuynh hướng theo dõi diễn biến trên thị trường sơ cấp để xác định mức lợi suất thích hợp. Vì vậy, chúng tôi nhận thấy đường cong lợi suất trái phiếu đang đi ngang. Điều này khiến cho trái phiếu dài hạn hấp dẫn trở lại vì chênh lệch lợi suất được thu hẹp.

Trong Q3/2008, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã quyết định tăng lãi suất tiền gửi dự trữ bắt buộc từ 1,2% lên 3,6% rồi 5% (có hiệu lực từ ngày 01/10/2008). Ngân hàng này, thông qua nghiệp vụ hoạt động thị trường mở, cũng đã bơm vào lưu thông một lượng tiền 25,2 ngàn tỷ trong tháng Chín, bằng khoảng một nửa của tháng Tám, bằng cách mua tín phiếu kho bạc có lãi suất 15%. Động thái này nhằm cải thiện thanh khoản của các ngân hàng và giúp họ có thể hạ lãi suất cho vay. NHNN cho biết sẽ không giảm tỷ lệ tiền gửi dự trữ bắt buộc hiện ở mức 11%, không thay đổi lãi suất cơ bản hiện ở mức 14% và duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt, đặc biệt là trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu hiện nay.

Được hỗ trợ bởi các chỉ số kinh tế vĩ mô tích cực, cả hai sàn TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Hà Nội (HaSTC) đều tăng điểm trong tháng Bảy và Tám, nhưng lại giảm trở lại vào tháng Chín. Chỉ số giá tiêu dùng tăng thấp, thâm hụt thương mại được thu hẹp, biên độ giao dịch mở rộng từ 3% lên 5% tại sàn TP. HCM và từ 4% lên 7% tại sàn Hà Nội, giá xăng dầu đã qua hai lần giảm trong tháng Tám khoảng 10,9%, lãi suất dự trữ bắt buộc tăng, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký trong 09 tháng đạt 57,12 tỷ USD, gấp 5 lần so với cùng kỳ năm trước.

Kể từ đầu năm đến nay, tháng Bảy là tháng thị trường chứng khoán Việt Nam tăng trưởng tốt nhất trên cả hai sàn. VnIndex tăng 52 điểm (13%) từ 399,40 lên 451,36 điểm, trong khi HaSTC’s Index tăng 31 điểm (27%) từ 112,67 lên 143,32 điểm. Cả hai chỉ số này đã liên tục tăng điểm kể từ tuần cuối cùng của tháng Sáu nhờ hai nguyên nhân. Một là, thị trường đã hồi phục trở lại sau một khoảng thường gian dài giảm sâu kể từ tháng Tư. Hai là, Chính phủ công bố các số liệu khả quan về kinh tế vĩ mô. VnIndex vượt qua mức 480 điểm vào giữa tháng Bảy. Diễn biến tương tự, HaSTC Index cũng tăng điểm và đạt mức cao nhất trong tháng là 150 điểm vào ngày 17/07. Tâm trạng phấn khởi của Nhà đầu tư phần nào trùng xuống khi Chính phủ đồng ý tăng giá xăng lên thêm 4.500 đồng/lít (xăng A92), tăng khoảng 31%, lên 19.000 đồng/lít. Thị trường giảm 2,5% ngay trong ngày công bố quyết định này.

Trong tháng Tám, diễn biến thị trường còn tốt hơn so với tháng Bảy trước đó. VnIndex có thêm 87,74 điểm, đạt 539,10 (hay 19,44%), trong khi chỉ số HaSTC Index tăng 49,11 điểm (hay 34,27%) đạt 192,43 điểm. Do biên độ giao dịch đã được nới rộng, giá trị giao dịch đã được cải thiện rất nhiều. Giá trị giao dịch bình quân của tháng đã tăng từ 156 triệu USD lên 241 triệu USD, tăng 54%. Cũng giống như tháng trước, nhà đầu tư nước ngoài vẫn mua vào nhiều hơn bán ra trong tháng Tám này, tuy nhiên, giá trị chênh lệch giảm và chỉ chiếm khoảng 2,3% tổng giá trị giao dịch, so với mức 12,59% của tháng trước. Vì vậy, nhà đầu tư trong nước mua vào nhiều hơn. Đến giữa tháng, khối nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu bán ra để hiện thực hóa lợi nhuận sau một thời gian tăng điểm khá dài của thị trường.

Trong tháng Chín, cả hai chỉ số VnIndex và HaSTC Index đều giảm lần lượt là 98,44 điểm (17.33%) từ 555,14 xuống còn 456,70 điểm và 45,75 điểm (23.55%) từ 194,30 xuống còn 148,5 điểm. Giá trị vốn hóa thị trường do vậy cũng sụt giảm 12,99% so với tháng trước từ 14,02 tỷ USD xuống còn 11,74 tỷ USD. Giá trị giao dịch của khối nhà đầu tư nước ngoài gần như không thay đổi nhiều so với tháng trước. Giá trị giao dịch bình quân giảm nhẹ khoảng 10% từ 3.992 tỷ đồng trong tháng Tám xuống 3.570 tỷ đồng trong tháng Chín. Khối nhà đầu tư nước ngoài vẫn mua vào nhiều hơn bán ra, nhưng giá trị giao dịch chênh lệch đã giảm khoảng 53% từ 37 tỷ đồng tháng Tám xuống còn 17 tỷ USD vào tháng Chín. Tỷ trọng giá trị mua vào trong tổng giá trị giao dịch tăng nhẹ từ 19% lên 20%. Tỷ trọng bán ra tăng từ 16% lên 20%. Có vẻ như khối nhà đầu tư nước ngoài muốn hiện thực lợi nhuận đầu tư vì họ bán ra nhiều hơn trong 3 tuần đầu tiên của tháng khi mà thị trường vẫn đang tăng trưởng tốt.